Çocuklara Ölüm Nasıl Anlatılır? Aileler Hangi Adımları İzlemeli?

Çocuklara ölüm nasıl anlatılır? Ölümle sıklıkla yüzleşmek ve onun hakkında konuşmak zorunda kalırız. Ölümü en çok da çocuklara anlatmak zor gelir, bocalarız. Aileler bu hassas konuda nasıl hareket etmeli?  Detayları ile Sağlıkta Haber’de.

Çocuklara ölümü anlatmak zor ama çok önemli bir konu. Burada en kritik nokta, çocuğun yaşına uygun, dürüst ve sade bir dil kullanmak. Ölümü tamamen gizlemek ya da karmaşıklaştırmak genelde daha fazla kaygıya yol açar. Çocuklara ölümün nasıl anlatılması gerektiği konusunda İstanbul Okan Üniversitesi Hastanesi Psikoloji Bölümü’nden Uzm. Psk. Tuğçe Dabağer Dilek, açıklamalarda bulundu.

Çocuklara Ölüm Anlatılırken Nelere Dikkat Edilmeli? 

Çocuklara ölümü anlatmak aileler için oldukça zor. Zaman zaman çocuklarla ölüm kavramını paylaşmak konusunda tereddütler duyabileceğimizi belirten Uzm. Psk. Tuğçe Dabağer Dilek, “Bazı çocuklar bu konu hakkında meraklı sorular sorarken bazıları hiç konuşmak istemeyebilir. Ebeveynler bazı zamanlarda farkında olmasalar da çocuklar yavaş yavaş ölümü tanımaya ve bu konu hakkında zihinlerinde sorular biriktirmeye başlarlar. Bu sorgulamanın arkasında sokakta gördükleri ölmüş bir hayvan, televizyonda duydukları bir ölüm haberi olabilir. Ölüm hakkında konuşmalarına aracı olmak, bu konu ile ilgili belirsizliklerini azaltıp olası kriz durumlarına hazırlama ve kaygılarını azaltma noktasında faydalı olacaktır” dedi.

Çocukların Ölüm Kavramını Sorgulaması Normal

Çocukların ölüme karşı verdikleri tepkiler, yaşlarına, deneyimlerine göre değişim gösterdiğini belirten Uzman  Psikolog Dabağer, her yaşın farklı bir yas tutma ve ölümü anlamlandırma süreci olduğunu dile getirdi.

Çocuklara Ölümü Anlatırken Temel Yaklaşım

• Çocuklara ölümü anlatırken dürüst olun ama ayrıntıya boğmayın.
  “Ölüm, birinin artık yaşamaması demektir. Vücudu çalışmayı bırakır.” gibi net ve basit ifadeler yeterlidir.
• Çocuklara ölümü anlatırken kaçamak ifadelerden kaçının.
  “Uyudu”, “uzaklara gitti” gibi ifadeler çocukta kafa karışıklığı veya korku yaratabilir (örneğin uyumaktan korkabilir).
• Çocuklara ölümü anlatırken, karşılaşacağınız duygularını kabul edin.
  Üzüntü, korku, öfke… Hepsi normaldir. “Üzgün hissetmen çok normal” demek çocuğu rahatlatır.

Çocuklara Ölüm Anlatılırken Nasıl Konuşmalı?

• Çocuğun sorularını bekleyin ve onun merak ettiği kadar cevap verin.
• Bilmediğiniz bir şey varsa “Bunu tam bilmiyorum ama birlikte düşünebiliriz” diyebilirsiniz.
• Günlük rutini mümkün olduğunca koruyun; bu çocukta güven hissi oluşturur.

Çocuklara Ölüm Anlatılırken Güvence Vermek Önemli

Çocuklar genelde “Annem babam da ölecek mi?” diye korkar. Bu durumda:

• “Çoğu insan çok uzun yıllar yaşar.”
• “Biz şu an sağlıklıyız ve seninleyiz.”
  gibi gerçekçi ama güven verici cümleler kurabilirsiniz.

Çocuklara Ölümü Anlatırken Kaçınılması Gerekenler

• Yalan söylemek veya gerçeği tamamen gizlemek
• Aşırı detaylı ve korkutucu anlatımlar
• Çocuğun duygularını küçümsemek (“Ağlama, bir şey yok” gibi)

Her Çocuk Ölüm Haberine Benzer Tepkiyi Vermez

Her çocuk farklıdır. Bazısı hemen tepki verir, bazısı hiç soru sormaz. Tepki vermemesi anlamadığı anlamına gelmez; zamanla tekrar konuşmak gerekebilir.

İstersen bana çocuğun yaşını söyle, sana daha somut örnek cümleler hazırlayayım.

Çocuklarda Ölümü Anlamak İçin Her Yaşın Farkı

Çocukların yaş gruplarına göre ölüm ve yası anlamlandırması nasıl oluyor?

0-2 Yaş 

Çocukların ölümü algılaması: Sevdikleri birinden her türlü uzun ayrılık bu yaştaki çocuklar için acı vericidir ve ağlamaları, içlerine kapanmaları ve kızmaları muhtemeldir. Ölümün kesin olduğunu anlayamazlar ve ayrılıklar uzadıkça, üzüntüleri daha büyük olacaktır.

3-5 Yaş 

Çocukların ölümü algılaması: Küçük çocuklar hala ölümün sonsuz olduğunu anlamazlar ve sevdikleri kişinin geri dönüp dönmeyeceğini tekrar tekrar sorabilirler. Annen artık nefes alamaz, konuşamaz veya hareket edemez, gibi basit açıklamaları anlamaya başlarlar.  Bu süreçte, kendi yaptıkları bir şeyin ölüme sebep olduğunu düşünebilirler, örneğin ben yaramazlık yaptığım için annem artık geri gelmeyecek gibi bir düşünce kalıbına sahip olabilirler. 

6-11 Yaş 

Çocukların ölümü algılaması: Bu yaşta çocuklar ölümün sonsuz olduğunu, sevdikleri kişinin geri dönemeyeceğini, ayrıca ölümün herkesin başına gelebileceğini anlamaya başlarlar, bu nedenle diğer sevdikleri aile üyelerinin veya arkadaşlarının öleceklerine dair endişelenmeye başlayabilirler. Bu yaş aralığında, fiziksel ağrı belirtileri ve öfke çok yaygındır. Bu öfke, ölen sevdikleri kişiye ve/veya kendilerine yönelik olabilir.

12 Yaş-Ergenlik 

Çocukların ölümü algılaması: Ergenler ölümün geri döndürülemez olduğunu ve kendileri dahil herkesin başına gelebileceğini anlarlar. Olayların neden olduğunu anlamakla ilgilenirler. Tepkileri, “umursamaz görünmekten” öfkeye veya aşırı üzüntüye, zayıf konsantrasyona ve günlük aktivitelere olan ilginin kaybına kadar değişiklik gösterebilir.

Çocuklara Ölümü Anlatırken Dikkat Etmemiz Gereken Unsurlar Neler?

Ebeveynlerin çocuklarla ölüm konusunu konuşmaktan zaman zaman kaçındıklarını söyleyen Dabağer, “Bu durum, çocuğun daha fazla kaygılanmasına yol açmaktadır Çocuk bu noktada, eğer bu konu ile ilgili konuşulmuyorsa o zaman bu kötü bir durumdur ben de konuşmayayım diye düşünebilir ve bu durum hislerini ifade etmesine engel olabilir. Bir diğeri ise çocuklarla ölüm hakkında konuşulurken çok fazla detayın verilmesi, çocukların anlamayacağı dilden konuşulmasıdır.

 Aşağıdaki maddelere dikkat ederek bir konuşma hazırlayabilirsiniz” diyerek, aşağıda dikkatli olunması gereken konuları belirtti:

• Çocukların konuşmaya istekli ve hazır olmasına dikkat edilmelidir.

• Konuşma sırasında hissettikleri duyguları (öfke, korku, üzüntü vb.) anlamaya çalışın ve kabul edin.

• Kendi zihninizde sorabilecekleri sorulara yönelik basit ve yaşlarına uygun bir cevap hazırlayın.
• Her çocuğun duygularını ifade edişi ve duyguları ile nasıl başa çıktığı farklıdır, dolayısıyla ona ihtiyacı olan zamanı verin ve saygı duyun.
• Bazen çocukların sordukları sorudan bizlerde etkilenebilir ve cevap vermekte zorlanabiliriz. Böyle bir durum karşısında sorusuna soruyla cevap vermeyi tercih edin. Örneğin ‘biz artık mutlu olamayacak mıyız?’ sorusuna ‘sence mutlu olacak mıyız?’ diye sorarak onu daha fazla konuşturarak, duygusunu anlamaya çalışın.
• Ölüm kelimesini kullanmaktan çekinmeyin ve ölüm kelimesi yerine başka kelimeler kullanmayın. (örn. gitti, uyudu vb.)
• Ölen bir kişinin nereye gittiğini sorarsa “ölen kişileri bir daha göremiyoruz ama onlara olan sevgimizi hep hissederiz, istersen birlikte resimlerine bakabiliriz’’ diyebilirsiniz.
• Çocuklar yakını öldüğünde suçluluk ve öfke hissedebilirler. Bu noktada, sizler de ebeveyn olarak gereken sevgiyi ve ilgiyi vereceğinize dair güvence verin.
• Uzman desteği almayı unutmayın. / Sağlıkta Haber

Sağlıkta Haber Güncel Sağlık Haberleri